Σάββατο του Λαζάρου: Ήθη και έθιμα

Η Εβδομάδα των Βαΐων και του Λαζάρου

Η εβδομάδα που ξεκινάει ονομάζεται εβδομάδα των Βαΐων ή του Λαζάρου. Ονομάστηκε έτσι γιατί οδηγεί στο Σάββατο του Λαζάρου. Η Ανάσταση του Λαζάρου είναι μεγάλη γιορτή της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Θεωρείται ημέρα νίκης της ζωής επί του θανάτου.

Πολλά ήθη και έθιμα συνδέθηκαν με τη γιορτή αυτή. Το πιο διαδεδομένο είναι τα «κάλαντα του Λαζάρου». Τα τραγουδούσαν μικρά κορίτσια, οι «Λαζαρίνες», και αναγέλλανε τη χαρμόσυνη γιορτή.

Την παραμονή της γιορτής, οι Λαζαρίνες μάζευαν λουλούδια από τα χωράφια. Στόλιζαν μικρά καλαθάκια με τα λουλούδια. Φορώντας ειδικές στολές, γύριζαν από σπίτι σε σπίτι. Τραγουδούσαν και εισέπρατταν μικρά φιλοδωρήματα: χρήματα, αυγά, φρούτα ή άλλα φαγώσιμα.

Σε πολλά μέρη της Ελλάδας τα παιδιά κατασκεύαζαν ομοιώματα του Λαζάρου. Τα περιέφεραν στα χωριά και τα παρουσίαζαν στους κατοίκους.

• Στη Σκύρο, οι γυναίκες έβαζαν σε μια τρυπητή κουτάλα μια άσπρη μαργαρίτα σε κάθε τρύπα για τα μάτια. Έβαζαν ένα κόκκινο γαρύφαλλο για στόμα. Έπειτα έντυναν το ομοίωμα με σεντόνι και γύριζαν από σπίτι σε σπίτι. Εκεί, έπαιρναν αυγά, χρήματα ή κέρασμα.
• Στα Τρίκαλα, τα αυγά που μάζευαν οι Λαζαρίνες βάφονταν κόκκινα τη Μεγάλη Πέμπτη. Προσφέρονταν στους επισκέπτες του σπιτιού.
• Στην Κρήτη έφτιαχναν ξύλινο σταυρό. Τον στόλιζαν με λεμονανθούς, αγριόχορτα και κόκκινα λουλούδια, τις μαχαιρίτσες.
• Στην Κω, η αναπαράσταση είχε την αρχαιότερη μορφή της. Ένα παιδί ντυνόταν με κίτρινα λουλούδια και υποκρινόταν τον νεκρό Λάζαρο. Όταν τα άλλα παιδιά τραγουδούσαν «Λάζαρε δεύρο έξω», σηκωνόταν.

Την ημέρα του Λαζάρου, οι γυναίκες ζύμωναν ειδικά κουλούρια, τα «λαζαράκια» ή «λαζαρούδια». Έλεγαν: «Λάζαρο δεν πλάσεις, ψωμί δεν θα χορτάσεις».

Τα «λαζαράκια» είχαν σχήμα ανθρώπου σπαργανωμένου, όπως ο Λάζαρος στις εικόνες. Ο αριθμός τους αντιστοιχούσε στα παιδιά της οικογένειας. Στα μάτια έβαζαν δύο γαρίφαλα.