Η Πρωτομαγιά και τα έθιμά της

Από τον Μάη του 1886 και το Σικάγο, η πρώτη Μαΐου έχει καθιερωθεί ως ημέρα των εργατών. Σήμερα, για τον περισσότερους δεν είναι παρά μία αφορμή να βρεθούν κοντά στη φύση και μακριά από τη ρουτίνα της καθημερινότητας.

Ο εορτασμός της Πρωτομαγιάς έχει τις ρίζες του στην αρχαιότητα. Οι εκδηλώσεις γίνονταν προς τιμήν της θεάς Δήμητρας και του Διονύσου. Στόχος τους ήταν να γιορτάσουν τη γονιμότητα των αγρών και την καρποφορία της γης. Παράλληλα, τιμούσαν την άνθιση της φύσης και το τέλος του χειμώνα. Σηματοδοτούσαν επίσης τον ερχομό του καλοκαιριού. Ήδη από την αρχαία Ελλάδα πραγματοποιούνταν πολλές εορταστικές τελετές. Πολλές από αυτές έχουν διατηρηθεί μέχρι και σήμερα, σε διάφορες μορφές.

Το πιο διαδεδομένο έθιμο είναι η δημιουργία του πρωτομαγιάτικου στεφανιού από λουλούδια κομμένα από τους αγρούς.

Παραλλαγή του εθίμου εντοπίζεται ήδη από την αρχαιότητα. Στο πλαίσιο της εορτής των Θαργηλίων, οι συμμετέχοντες κρατούσαν ένα πράσινο κλαδί με φρέσκα φύλλα. Το τύλιγαν με ταινίες και κρεμούσαν επάνω του σύκα, ψωμί και μικρά δοχεία με λάδι, κρασί και μέλι. Τα αντικείμενα αυτά συμβόλιζαν τη ζωή και την υγεία. Παράλληλα, εξέφραζαν την καλή τύχη και την ευφορία. Συνδέονταν επίσης με την ελπίδα για καλή σοδειά.

Μία από τις παλαιότερες γιορτές ήταν τα Ανθεστήρια. Αποτελούσαν τη γιορτή των λουλουδιών στην αρχαία Ελλάδα. Θεωρούνται η πρώτη επίσημη γιορτή ανθέων των Ελλήνων.

Μέσα στο πέρασμα των αιώνων τα έθιμα άλλαξαν μορφή

• Στη Σέριφο, από το βράδυ της πρωτομαγιάς, κρεμούν στην πόρτα του σπιτιού τους ένα στεφάνι από λουλούδια, προσθέτοντας όμως και τσουκνίδες, κριθάρι και σκόρδο.
• Στην Αγιάσο της Λέσβου, φτιάχνουν στεφάνια από όλα τα λουλούδια και βάζουν μέσα “δαιμοναριά”, άγριο χόρτο με πλατιά φύλλα και κίτρινα λουλούδια για να δαιμονίζονται οι γαμπροί.
• Στα μέρη της Μικράς Ασίας σε κάθε στεφάνι έβαζαν, εκτός από λουλούδια, ένα σκόρδο για τη βασκανία, ένα αγκάθι για τον εχθρό κι ένα στάχυ για την καλή σοδειά. Εκτός από το μαγιάτικο στεφάνι, σε κάποιες περιοχές της Ελλάδας αναβιώνουν ακόμα και στις μέρες μας κάποια διαφορετικά ενδιαφέροντα έθιμα.
• Στην Κέρκυρα, έχουν το έθιμο του Μαγιόξυλου. Οι κάτοικοι περιφέρουν έναν κορμό κυπαρισσιού, σκεπασμένο με κίτρινες μαργαρίτες που γύρω του έχει ένα στεφάνι με χλωρά κλαδιά. Με το μαγιόξυλο αυτό, οι νέοι εργάτες ντυμένοι με κάτασπρα παντελόνια και πουκάμισα και κόκκινα μαντήλια στο λαιμό βγαίνουν στους δρόμους, τραγουδώντας το Μάη.
• Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας το πήδημα στη φωτιά είναι μία απαραίτητη τελετουργική διαδικασία που θα αποτρέψει τις αρρώστιες εξασφαλίζοντας την καλή υγεία.
• Στην Ήπειρο, την παραμονή της Πρωτομαγιάς, τα παιδιά πηγαίνουν στους κήπους, χτυπώντας μαγειρικά σκεύη και λέγοντας μαγικά ξόρκια για να διώξουν μακριά τα φίδια.

Ένα άλλο πολύ θεατρικό έθιμο είναι η Ανάσταση του Μαγιόπουλου, που το συναντάμε σε περιοχές όπως ο Βόλος, το Ζαγόρι Ηπείρου, ο Καστανιάς Στυμφαλίας κ.α.  Ανά περιοχές μπορεί να το ακούσετε ως Φουσκοδένδρι ή Ζαφείρη. Ένας έφηβος παριστάνει στους αγρούς τον πεθαμένο Διόνυσο. Οι κόρες του χωριού του τραγουδούν τον “Κορμό” ένα θρηνητικό τραγούδι με σκοπό να τον αναστήσουν και μαζί με αυτόν και ολόκληρη τη φύση.

Είτε πιστεύουμε είτε όχι στις συμβολικές διαστάσεις αυτών των εθίμων, δεν παύουν να αποτελούν ένα σημαντικό κομμάτι της λαογραφικής μας παράδοσης. Αναδεικνύουν τη σχέση του ανθρώπου με τη φύση και τον κύκλο των εποχών. Παράλληλα, μας προσφέρουν μια ευκαιρία να ξεφύγουμε από την καθημερινότητα. Μας επιτρέπουν να απολαύσουμε τη φύση στην πιο όμορφη και ζωντανή της μορφή.

Ευχαριστούμε την κα. Χριστιάνα Οικονόμου από το All We See Is The Sea για τη φωτογραφία από τo πρωτομαγιάτικο στεφάνι.