Ντοματες

Οι ντοματες (Solanum lycopersicum) αποτελούν ένα από τα πιο γνωστά και γευστικά είδη λαχανικών παγκοσμίως.

Είναι κατά κανόνα ετήσια φυτά, λιγότερο διετή και σπανίως πολυετή. Έχουν θαμνώδη μορφή και ανήκουν στην οικογένεια των σολανωδών (Solanaceae). Είναι θερμόφιλα και ηλιόφιλα φυτά. Αντέχουν στην ξηρασία και στη ζέστη, όχι όμως στο πολύ κρύο. Οι ντοματες θέλουν υγρασία, γι’ αυτό και πρέπει να ποτίζονται κανονικά. Ο καρπός τους είναι ράγα και ανάλογα με την ποικιλία είναι πεπλατυσμένος, επιμήκης, σφαιροειδής ή κυλινδροειδής. Ο φλοιός τους είναι λείος, κόκκινος και η σάρκα τους χυμώδης. Ο χυμός τους έχει ευεργετική δράση στο δέρμα. Το κόκκινο χρώμα τους οφείλεται στο λυκοπένιο, μια χημική ουσία ωφέλιμη για τον άνθρωπο. Η ένταση του χρώματος επηρεάζεται από την αναλογία δύο χρωστικών το λυκοπένιο (κόκκινο χρώμα) και το καροτένιο (κίτρινο χρώμα). 

Οι ντοματες καλλιεργούνται σε ολόκληρο τον κόσμο είτε στην ύπαιθρο (εποχική καλλιέργεια), είτε σε θερμοκήπια (καλλιέργεια εκτός εποχής) ακόμη και στις ψυχρές χώρες (σε θερμοκήπια) για τον καρπό τους (ράγα). Κύριες χώρες παραγωγής ντομάτας είναι η Κίνα, η Ινδία, οι ΗΠΑ και η Τουρκία. Στην Ευρώπη οι κύριες χώρες παραγωγής ντομάτας είναι η Ιταλία, η Ισπανία, η Πορτογαλία και η Ελλάδα. Οι ντοματες κατέχουν παγκοσμίως την τρίτη σε έκταση θέση κηπευτικών. Στην Ελλάδα καλλιεργούνται κυρίως στην Κρήτη, την Πελοπόννησο και τη Μακεδονία. Πάνω από τις μισές εκτάσεις προορίζονται για παραγωγή βιομηχανικής ντομάτας, περίπου το 40% για επιτραπέζια ντομάτα υπαίθριας καλλιέργειας και μόνο 5-6% για επιτραπέζιες ντομάτες υπό κάλυψη.

Υπάρχουν ντομάτες θερμοκηπίου, αναρριχώμενες και υπαίθρου (αναρριχώμενες και αυτοκλαδευόμενες). Οι αναρριχώμενες χρειάζονται στήριξη. Οι αυτοκλαδευόμενες, δε χρειάζονται στήριξη γιατί μένουν κοντές και δεν αυξάνονται προς τα πάνω. Δεν είναι τόσο παραγωγικές όσο οι αναρριχώμενες και καλλιεργούνται κυρίως στην ύπαιθρο.

Ιστορία

Οι ντοματες κατάγονται από την Κεντρική Αμερική. Αρχικά χώρα καταγωγή της θεωρούνταν το Περού, αλλά σήμερα φαίνεται να προήλθαν από το Vera Cruz-Puebla του Μεξικού. Στην Ευρώπη μεταφέρθηκαν το 16ο αιώνα και μέχρι το 19ο αιώνα χρησιμοποιούνταν μόνο ως καλλωπιστικά φυτά.  Μόλις το 1893 οι ντομάτες χαρακτηρίστηκαν από το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ ως λαχανικά. Η καλλιέργεια των ντοματών στην Ελλάδα ξεκίνησε στην Αθήνα το 1818.

Συντήρηση

Οι ντοματες διατηρούνται εκτός ψυγείου σε θερμοκρασία δωματίου και κατάλληλη σχετική υγρασία. Οι ποικιλίες ντομάτας με μαλακή φλούδα διατηρούνται συνήθως ώριμες για 3-4 μέρες, ενώ οι ποικιλίες με πιο σκληρή φλούδα διατηρούνται μέχρι και μία εβδομάδα. Οι σχετικά άγουρες ντομάτες, με πρασινοκόκκινο χρώμα μπορούν να διατηρηθούν για περισσότερο καιρό.

Οι ντομάτες μπορούν να αποθηκευτούν και στο ψυγείο, αλλά θα χάσουν την γεύση τους και θα γίνουν λιγότερο ζουμερές. Η  ιδανική θερμοκρασία συντήρησής τους είναι 10-13 °C  για ώριμες ντοματες και 15-17 °C για πιο άγουρες και σε σχετική υγρασία 85-90 %. 

Χρήσεις ντομάτας

Οι ντοματες γενικά είναι πολύ καλή τροφή για τον άνθρωπο και πρέπει να καταναλώνονται με τη φλούδα τους. Οι ντοματες καταναλώνονται ωμές ή μαγειρεμένες ή αποξηραμένες ή ως πολτός και συνοδεύουν πληθώρα. Μπορούν να καταναλωθούν και ως γλυκό του κουταλιού (ντοματάκι Σαντορίνης). Χρησιμοποιούνται και για κονσερβοποίηση υπό μορφή συμπυκνωμένου χυμού, ντοματοπολτού κ.ά.